е-Veritas, 08.01.2026, Neodržani* govor na otvaranju Centralnog spomen-obilježja borcima VRS i SVK u Banjaluci

Poštovane porodice poginulih i nestalih boraca Republike Srpske i bivše Republike Srpske Krajine, visoke zvanice Republike Srbije i Republike Srpske, velikodostojanstvenici Srpske pravoslavne crkve, poštovani borci, draga braćo i sestre, dame i gospodo!

Pripala mi je izuzetna čast da vam se obratim na otvaranju ovog impozantnog Centralnog spomen obilježja  borcima Vojske Republike Srpske i Srpske vojske Krajine, koji svoje živote položiše braneći vjekovna ognjišta i vjeru pravoslavnu.

Za razliku od  pripadnika Vojske Republike Srpske, koji odbraniše svoja ognjišta i stvoriše poseban entitet u okviru Bosne i Hercegovine, Srpska vojska Krajine, nažalost, ne odbrani Republiku Srpsku Krajinu, koja je stvorena 1991. u vrijeme raspada SFRJ i egzistirala nepune 4 godine, kada je u hrvatskim akcijama poznatim pod kodnim nazivima “Bljesak” i “Oluja”, uz svesrdnu i svakovrsnu pomoć NATO- a i SAD-a, poražena.

I nije to bio uobičajeni ratni poraz, već poraz koji je doveo do egzodusa skoro cjelokupnog srpskog naroda koji je živio na  područjima Srpskih autonomnih oblasti “Zapadna Slavonija” i “Krajina”. Nisu mnogo bolje prošli ni Srbi iz  “Istočne Slavonije, Baranje i Zapadnog Srema”, koji su u procesu “mirne reintegracije” većinski, takođe, izabrali egzodus.

Okidač za napuštanje svih područja Repeublike Srpske Krajine – i u “Bljesku”. i u “Oluji” i u “mirnoj reintegraciji” – bio je strah – strah od bliskog susreta sa hrvatskom vojskom o kojoj su čuli sve najgore, od njenog djelovnja u Drugom svjetskom ratu do akcija koje su prethodile “Bljesku” i “Oluji”, poput “Miljevačkog platoa” “Maslenice”,  “Medačkog džepa”…, koje su, takođe, izvedene po sistemu “spržene zemlje”.

Nije pretjerano reći da su Srbi iz Hrvatske i bivše Republike Srpske Krajine među najvećim gubitnicima u ratu devedesetih prošlog vijeka: ostali su bez države i zavičaja, bez imovine i mnogih prirodnih i stečenih prava; živote je izgubilo preko sedam o po hiljada lica; više od 450.000 ih je i dalje u izbjeglištvu ili u rasejanju po cijelom svijetu.

Broj Srba koji su napustili Hrvatsku, više silom nego milom, uveliko premašuje pola miliona. Oni koji su ostali u Hrvatskoj, a takvih je po zadnjem popisu stanovništva tek oko 124.000, i dalje su izloženi svakovrsnim etnički motivisanim napadima, uključujući istorijski revizionizam, rehabilitaciju ustaštva i negacionizam genocida nad Srbima u Drugom svjetskom ratu, posebno u sistemu ustaških logora “Jasenovac”, što dovodi do njihovog pohrvaćenja i pokatoličenja ili do “tihog egzodusa”

Među 8.628  do sada verifikovanih žrtva na srpskoj strani na području Hrvatske i bivše Republike Srpske Krajine u ratu devedesetih, nalazi se  5.479 uniformisanih lica,  u koje spadaju pripadnici Jugoslovenske narodne armije, Teritorijalne odbrane, Srpske vojske Krajine, mjesnih straža i milicije.

Uniformisanim žrtava na srpskoj strani pridruženi su i pripadnici Jugoslovenske narodne armije i dobrovoljci, njih ukupno 1.000,  koji su rođeni i živjeli van područja republike Hrvatske i bivše Republike Srpske Krajine, a koji su od početka sukoba sa hrvatskim paravojnim i vojnim formacijama do organizovanog povlačenja Jugoslovenske narodne armije iz Hrvatske u maju 1992. stradali na tom području ili su kao dobrovoljci stradali u narednim ratnim godinama.

Porodice su do  sada, prema “Veritasovim” podacima, sahranile 5.054 uniformisana lica, dok se još traga za njih 425. Većina od onih koji su poginuli prije hrvatskih akcija “Bljesak” i “Oluja”, sahranjeni su u porodičnim grobnicama širom bivše Republike Srpske Krajine, a većina od onih koji su poginuli u pomenutim akcijama  sahranjeni su u novim staništima njihovih porodica, a to su uglavnom Srbija i Republika Srpska.

Grobove onih koji su sahranjeni u porodičnim grobnicama na području današnje Hrvatske, većina rođaka, iz straha da bi i sami mogli biti procesuirani za iskonstruisane ratne zločine, ne smiju ni posjećivati.

Hrvatski sabor je protekle godine donio Zakon o grobljima, po kojem će svi spomenici, koji na sebi imaju obilježja Jugoslovenske narodne armije, Srpske Vojske Krajine, Republike Srpske Krajine i dobrovoljačkih jedinica, biti uklonjeni, tako da neke srpske porodice, i kad bi mogle i željele, više neće imati šta da obilaze.

Ali će za to, i od sada, imati ovo sveto mjesto gdje će moći pronaći ime svog rođaka, komšije, prijatelja ili saborca, i zapaliti im svijeću i pomoliti se za pokoj njihovih duša. A svi mi žitelji bivše Republike Srpške Krajine i naši potomci prilikom posjete ovom spomen obilježju imaćemo osjećaj, kao što ga imam i ja sada, da naše žrtve nisu bile uzaludne.

I zbog toga, veliko hvala vlastima Republike Srpske i Banjaluke i svima onima koji  su učestvovali u izgradnji ovog monumentalnog spomenika i omogućili da se na njemu, ravnopravno sa borcima Republike Srpske, nađu i borci bivše Republike Srpske Krajine. Kad im to nije uspjelo za života, na ovaj način, makar i post mortem, postadoše ujedinjena srpska vojska.

Neka im je, ovako sabranima, vječna slava i hvala!

U Banjaluci, 8. januara 2026. godine.

Savo Štrbac

* Prihvatio sam molbu organizatora da se ispred “Veritasa” obratim na otvaranju Centralnog spomen obilježja  borcima VRS i SVK u Banjaluci. Međutim, zbog vremenskih (ne)prilika ne stigoh na otvaranje. Organizatorima sam predložio da moj govor, kojeg sam im predhodno dostavio, pročita šef Predstavništva “Veritasa” za Republiku Srpsku Janko Velimirović, što nije prihvaćeno.