Piše: Savo Štrbac
Pre nekoliko dana na adresu Dokumentaciono-informativnog centra „Veritas“ stigla je sudska odluka koja najavljuje tiho, ali ozbiljno finansijsko urušavanje državnog budžeta Republike Srbije. Reč je o pravosnažnoj presudi Prvog osnovnog suda u Beogradu (predmet br. 31 P. 12194/23), kojom se Ministarstvo odbrane obavezuje da hrvatskom državljaninu Ivanu Mikuliću iz Osijeka isplati 1.500.000,00 dinara na ime nematerijalne štete zbog pretrpljenih patnji u vojnim logorima Stajićevo i Begejci tokom ratnih godina 1991. i 1992. Sama po sebi, vest da je bivši hrvatski zatočenik dobio spor protiv Srbije pred beogradskim sudom više nije senzacija, budući da pojedini fondovi godinama uspešno krče taj put. Senzacija leži u činjenici da je ova presuda doneta na temelju monstruozne pravne fikcije i teškog amaterizma onih koji su bili dužni da brane interese ove zemlje.
Ključ ovog pravnog apsurda nalazi se u imenu davno slomljenog čoveka, Pančevca Ivice Vuletića, koji je prošle godine preminuo na marginama društva. Vuletić je umro kao osuđeni ratni zločinac, iako hiljade stranica dokumenata dokazuju da je taj čovek bio potpuno nevin. Nažalost, činovnička trapavost, nedostatak borbenosti državnih advokata i paradoksalni pravosudni sistem učinili su da pokojni Vuletić posthumno postane „otvorena brana“ kroz koju bi se iz Srbije mogli odliti milioni evra na račune hiljada bivših hrvatskih „branitelja“.
Vratimo se na početak ove kafkijanske odiseje. Ivica Vuletić je zarobljen u julu 1993. godine na mađarsko-hrvatskoj granici. Trećeg dana po zarobljavanju, u policijskoj stanici u Varaždinu, nakon brutalnih batina i pretnji smrću, Vuletić je potpisao sve što mu je stavljeno pod nos. Iskonstruisana je optužnica, a kasnije i presuda Županijskog suda u Osijeku (K-1/94 od 5. decembra 1997.), kojom je osuđen na 20 godina zatvora za masovne zločine u Vukovaru i okolini. Sve to na bazi jednog jedinog dokaza – njegovog iznuđenog priznanja, koje je na glavnom pretresu povukao.
Da bi stvar bila upečatljivija, hrvatsko tužilaštvo je u presudu “uguralo” i stravične optužbe iz tačke c) i tačke d) dispozitiva. U tački c) tereti se da je 20. novembra 1991. godine, u šumi kod Vukovara, iz automatske puške M-70 lično ustrelio oko 50 zarobljenih civila i pripadnika ZNG i policije, koji su prethodno dovezeni kamionima i bačeni u pripremljenu jamu. Odmah zatim, u tački d) navodi se da je od kraja novembra do 22. decembra 1991. godine radio kao surovi čuvar u logorima Stajićevo i Begejci u Srbiji, gde je zverski tukao zarobljenike.
„Veritas“ je još 6. januara 1998. godine uputio opširno pismo Haškom tribunalu ukazujući na ovaj kompletan falsifikat. Dostavili smo neoboriv materijalni dokaz – Vuletićevu zvaničnu vojnu knjižicu (VU br. 0020229) u kojoj je stajalo da je njegovo učešće u ratu završeno 29. oktobra 1991. godine, kada je demobilisan i vraćen kući u Omoljicu kod Pančeva. On fizički i hronološki nije mogao izvršiti masovno streljanje u Vukovaru 20. novembra, niti biti čuvar u Stajićevu i Begejcima, jer je tada već bio običan civil u Pančevu. No, hrvatskom sudu su zarobljenici pričali kako ih je tukao stražar sa nadimkom „Mađar“ ili „Rambo“, pa je taj identitet mehanički prilepljen Vuletiću.
Prava tragedija po srpske državne interese počinje deset godina kasnije. U oktobru 2007. godine, na osnovu Međudržavnog sporazuma, Vuletić je transferisan u Srbiju. Srpski sudovi (Okružni sud u Beogradu, Veće za ratne zločine, u predmetu Kv.V. 18/07) doneli su rešenje o preuzimanju izvršenja kazne. I tu nastaje činovnički kriminal iz nehata: umesto da se presuda preuzme samo u delovima koji su pravno održivi, domaći sud je doslovno, metodom „Copy-Paste“, prepisao kompletan tekst iz presude osječkog Županijskog suda, uključujući i potpuno lažne tvrdnje o logorima Stajićevo i Begejci. Vuletić je 22. novembra 2007. pred Većem za ratne zločine u predmetu „Ovčara“ jasno izjavio: „Ljudi, ja nemam nikakve veze sa logorima u Srbiji, to je uneto na osnovu batina koje sam dobio u Varaždinu“. Niko ga nije slušao. Država je arhivirala predmet, a Vuletić je ubrzo pušten na uslovnu slobodu, ostavljen da tiho umire u bedi, noseći žig zločinca za dela koja nije počinio.
I evo nas danas. Očekivano, hrvatski zarobljenici i njihovi advokati uočili su ovu zlatnu rupu. Ivan Mikulić, preko jedne beogradske advokatske kancelarije, podnosi tužbu Prvom osnovnom sudu u Beogradu za naknadu štete. Njegov advokatski tim izvodi briljantan manevar: prilažu potvrdu Crvenog krsta da je Mikulić bio u Stajićevu i pravosnažnu krivičnu presudu srpskog suda protiv Ivice Vuletića (Kv.V. 18/07) u kojoj država Srbija zvanično priznaje da je njen pripadnik Vuletić tamo izvršio ratni zločin. Parnični sudija se nalazi u procesnoj zamci – prema članu 13. Zakona o parničnom postupku, parnični sud je apsolutno vezan za pravosnažnu presudu krivičnog suda u pogledu postojanja dela i krivične odgovornosti. Sudija ne može da vodi novu istragu. Srpski krivični sud je potvrdio da je Vuletić streljao i tukao ljude, Mikulić je dostavio dokaz da je bio tamo, i krug je zatvoren. Država Srbija, prema članu 172. Zakona o obaveznim odnosima (ZOO), odgovara za štetu koju njeni organi nanesu u vršenju službe. Rezultat: milion i po dinara odštete plus enormni sudski troškovi.
Ono što izaziva moju profesionalnu zamerku jeste držanje Vojnog pravobranilaštva. Njihova odbrana svela se na bledo osporavanje legitimiteta Crvenog krsta i isticanje prigovora zastarelosti, koji kod ratnih zločina nema nikakvu pravnu težinu. Pravobranioci uopšte nisu ušli u suštinu materijalnih dokaza. Nisu priložili Vuletićevo svedočenje iz 2007. godine pred Specijalnim sudom, niti pozvali Vojni arhiv da demistifikuju njegovu demobilizaciju 29. oktobra 1991. godine. Isti propust je usledio i u žalbenom postupku, na koji način je dozvoljeno da ovakva nakazna odluka postane izvršna u avgustu ove godine. Dozvoliti da država izgubi ovakav spor bez iscrpljivanja svih relevantnih dokaza jeste čin koji zahteva hitnu istragu unutar same zastupačke institucije.
O posledicama ovog čina svedoči reakcija beogradskog javnog izvršitelja Jovana P., koji je primio presudu radi prinudnog izvršenja. Čovek je, uočivši ovu neverovatnu nepravdu, javno izjavio da odbija da učestvuje u neosnovanoj pljački budžeta sopstvene zemlje zasnovanoj na laži. To je moralni čin pojedinca, koji je državi privremeno kupio vreme jer rešenje o prinudnoj naplati još uvek nije doneto.
Uvidom u elektronsko kretanje parničnog spisa (P 12194/2023), proizilazi da je protiv pravosnažne i izvršne presude Prvog osnovnog suda Vojno pravobranilaštvo 3. septembra podnelo i vanredni pravni lek, reviziju, na koji je 22. oktobra odgovor podnela i druga strana. Ako i revizija ne uspe, ova presuda postaje presedan i Srbija će se suočiti sa efektom „otvorene brane“. A to znači da svaki od nekoliko hiljada hrvatskih zatočenika ima gotov zakonski mehanizam u rukama za naplatu štete na teret budžeta Republike Srbije.
Protiv rešenja o izvršenju, ne čekajući neizvesnu odluku o reviziji Vrhovnog suda, u prekluzivnom roku od 30 dana od kada izvršitelj donese rešenje o izvršenju, država mora, preko Državnog pravobranilaštva, da uloži Ustavnu žalbu zbog teške povrede prava na pravično suđenje. Istovremeno je potrebno izdejstvovati i privremenu meru odlaganja izvršenja do okončanja postupaka po tim vanrednim pravnim lekovima, pre početka neosnovanog pustošenja državnog budžeta. A iznad svega, vreme je da se sa imena pokojnog Ivice Vuletića spere ova strašna laž koja je od jednog pančevačkog bravara napravila univerzalnog krivca za propuste državne administracije.
Politika, 03,11.2026, štampano izdanje
