Trotomna monografija autora prof. dr Predraga Ilića „Stepinac i genocid nad Srbima u NDH“ predstavljena je na samom kraju decemba, nekako pred seriju prazničnih dana, 22. decembra 2025. godine na Falkultetu političkih nauka u Beogradu. O knjizi su, pored autora, govorili dr Veljko Đurić Mišina, istoričar i doskorašnji direktor Muzeja žrtava genocida u Beogradu i dr Stefan Radojković, politikolog i istoričar sa Instituta za političke studije u Beogradu.
U uvodnoj reči, autor prof. dr Predrag Ilić naveo je da je tema kojom se bavi osetljiva i u naučnoistraživačkom i u političkom smislu. Izložio je strukturu svakog toma, navodeći da se prvi deo knjige tiče porekla, mladosti, školovanja, iznenadnog imenovanja za ko-adjuktora i stavova Stepinca u Kraljevini Jugoslaviji, što je centralni deo prvog toma. Pored toga, navedeni su stavovi brojnih istoričara, crkvenih velikodostojnika, novinara, pa i političara o Stepincu i njegovim pogledima. Drugi deo prvog toma tiče se Stepinčevog odnosa prema Srbima i pravoslavlju pre 1941. godine, kao i važnim događajima kao što je bila Konkordatska kriza, ili 27. mart.
Posebnu vrednost monografije čini ekstenzivno korišćenje Stepinčevih dnevnika i klerikalne štampe koja je bila pod njegovom kontrolom, uz uvodno razmatranje o dostupnosti i sadržine samog dnevnika.
Drugi deo monografije govori o samom genocidu, usredsređujući se na 1941. godinu, pokazujući širokim izborom izvora i dokumenata na mogućnosti da je projekat istrebljenja i NDH bio državni. Navodi se zakonska regulativa koja je dovela do otpuštanja Srba iz državnih organa, raspuštanja srpskih društava, zabrane ćirilice, izgona Srba iz severnog dela Zagreba, oduzimanja imovine dobrovoljcima Kraljevine Srbije u Velikom ratu… U nastavku se analiziraju osnovni vidovi genocida nad Srbima u NDH, prisilno iseljavanje i fizička likvidacija, uz uložen veliki napror da se popišu najmarkantniji događaji koji su odneli najviše srpskih žrtava.
Prof. dr Ilić navodi da je treći tom monografije posvećen pitanjima moralnog iskušenja nadbiskupa Stepinca. U ovom delu pokazano je kako je Stepinac pogazio zakletvu datu Kraljevini Jugoslaviji još pre nego što je država formalno okupirana i faktički priznao legitimitet NDH stupivši odmah u kontakt sa njenim vodećim ličnostima. Posle toga razmatraju se stavovi nadbiskupa prema masovnom teroru nad Srbima, prisilnom pokatoličenju, ubistvima vodećih predstavnika SPC, kao i odnos koji je imao sa poglavnikom Antom Pavelićem…
Istoričar i nekadašnji direktor Muzeja žrtava genocida u Beogradu dr Veljko Đurić Mišina je ukazao na probleme sa kojima se istraživači ovakvih tema susreću i na činjenicu da ključne informacije iz arhiva često nisu dostupne. Objasnio je okolnosti koje su prethodile genocidu nad Srbima, Jevrejima i Romima. Knjigu prof. dr Predraga Ilića okarakterisao je kao iskorak u istoriografiji, kapitalno delo kojem je prethodio ozbiljan istraživački rad.
U svom izlaganju dr Stefan Radojković zadržao se na objašnjenju genocida kao procesa koji ima svoje razvojne faze, a na vrhuncu označava uništenje jedne grupe. Saglasio se sa autorom oko važnosti uloge nadbiskupa Stepinca u državnom sistemu NDH 1941. godine i upozorio na nestanak dokumenata o Konferenciji koja je prethodila nastanku logora u Hrvatskoj.
Monografija „Stepinac i genocid nad Srbima u NDH“ koncentriše se na period od aprila do avgusta 1941, sa razmatranjima do kraja prve godine rata, a sâm autor navodi da bi analiza Stepinčevog odnosa prema genocidu nad Srbima do svršetka rata dodala 500–600 stranica teksta, ali da ne bi došlo do promene iznetih zaključaka; zasnovana je prevashodno na dostupnoj, neobjavljenoj i objavljenoj, izvornoj građi, iz arhiva u Beogradu (Arhiv Jugoslavije i Arhiv SANU) i Zagrebu (Hrvatski državni arhiv i Arhiv HAZU), kao i na osnovu feljtona Ljube Bobana Nepoznati dnevnik.…
Posebnu vrednost monografije čini ekstenzivno korišćenje Stepinčevih dnevnika i klerikalne štampe koja je bila pod njegovom kontrolom, uz uvodno razmatranje o dostupnosti i sadržini samog dnevnika.
Izdavači ove trotomne knjige, Arhiv Vojvodine i Društvo za unapređenje marketinga iz Novog Sada, omogućili su čitaocima neposredan uvid na sajtu Arhiva Vojvodine, uključujući i besplatno preuzimanje sva tri toma u celini.
Predrag Ilić. 2024. Stepinac i genocid nad Srbima u NDH.
Novi Sad–Beograd: Arhiv Vojvodine – Društvo za unapređenje marketinga, 1248 strana
Stepinac i genocid nad Srbima u NDH, I tom
Stepinac i genocid nad Srbima u NDH, II tom
Stepinac i genocid nad Srbima u NDH, III tom
Veritas.info
Ставови изнети у подржаном медијском пројекту нужно не изражавају ставове органа који је доделио средства.
Povezani tekstovi
